Lo tội phạm rửa tiền qua tiền ảo: Cần tận dụng công nghệ để quản lý

Nhiều đại biểu Quốc hội đã lo ngại việc không đưa nội dung quản lý tiền ảo trong Luật phòng chống rửa tiền (sửa đổi) có thể là kẽ hở trong hoạt động rửa tiền, trong khi Thủ tướng Chính phủ khẳng định thực tế đang vướng và cũng rất sốt ruột.

Chia sẻ sự lo ngại này, ThS Phạm Thị Thái Hà - khoa tài chính ngân hàng Trường đại học Tôn Đức Thắng - nhận định sự bùng nổ của các loại tiền điện tử, tiền ảo... những năm gần đây khiến các cơ quan quản lý của hầu hết các nước đều lúng túng và khó khăn trong việc xây dựng khung khổ pháp lý cũng như cách thức quản lý.

Dù nhiều nước chưa chấp nhận các loại tiền này là phương tiện thanh toán nhưng trong tương lai, vị thế của các đồng tiền này trong hệ thống tài chính tiền tệ có thể sẽ có những thay đổi, đòi hỏi phải đặt ra vấn đề quản lý loại tiền này.

"Nên tận dụng thế mạnh của công nghệ đằng sau tiền điện tử kỹ thuật số, thay vì tập trung nhiều vào việc thắt chặt loại tiền này", bà Hà chia sẻ.

Từ thực tế tồn tại của một số loại tiền điện tử kỹ thuật số như Bitcoin cho thấy sự phát triển của các loại tiền điện tử kỹ thuật số là xu hướng tất yếu. Dù chấp nhận hay không thì các quốc gia vẫn phải đưa ra các cách thức quản lý nhằm đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính - tiền tệ và lợi ích của người dân.

>> Đọc thêm bài hay: https://traderviet.org/t/59868/

Rất dễ cho hoạt động rửa tiền

* Các quốc gia khá lúng túng và khó khăn trong việc xây dựng khung khổ pháp lý cũng như cách thức quản lý đồng tiền điện tử kỹ thuật số là do đâu, thưa bà?

- Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) lo ngại tiền điện tử kỹ thuật số như Bitcoin có thể gây ra rất nhiều rủi ro.
Trong khi Hội đồng ổn định tài chính quốc tế (FSB) cho rằng các đồng tiền điện tử kỹ thuật số hiện tại vẫn chưa thay thế cho tiền tệ truyền thống, do việc sử dụng còn hạn chế đối với kinh tế và các giao dịch tài chính.

Tuy nhiên, nếu loại tiền này được sử dụng rộng rãi trong các giao dịch hoặc liên kết chặt chẽ hơn với hệ thống tài chính thì các nhà quản lý cần phải tính tới việc phối hợp quốc tế trong quản lý loại tiền tệ này.


Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) thì nhận định các loại tiền điện tử và công nghệ blockchain cơ bản đều pha trộn giữa cơ hội và rủi ro. Để giảm thiểu các rủi ro của tiền điện tử, các quốc gia cần tăng cường phối hợp để giảm thiểu các rủi ro và gian lận qua không gian mạng.

Thực tế hiện nay, dù chưa có hành lang pháp lý quản lý, nhưng nhiều người dân ở Việt Nam có thể dễ dàng tạo tài khoản đăng ký ở các sàn giao dịch tiền ảo do đặc điểm có tính ẩn danh và thuận lợi, dễ dàng trong giao dịch nên tiền kỹ thuật số có thể bị lợi dụng để thực hiện các giao dịch phi pháp như rửa tiền, trốn thuế...

Do vậy, việc nhiều đại biểu Quốc hội và Thủ tướng lo ngại việc tội phạm rửa tiền thông qua hoạt động mua bán bằng tiền ảo là hoàn toàn có căn cứ.

* Qua nghiên cứu, bà thấy quan điểm quản lý đồng tiền này trên thế giới như thế nào?

- Hiện trên thế giới chia thành các nhóm có quan điểm khác nhau. Nhóm chiếm số lượng đông nhất không cổ vũ giao dịch tiền điện tử kỹ thuật số.

Tuy vậy cũng không cấm đoán một cách tiêu cực mà chỉ đưa ra các chính sách để truy thu thuế và các biện pháp nhằm giám sát, giảm thiểu khả năng buôn lậu hay rửa tiền thông qua tiền kỹ thuật số.

Đây là nhóm có những quốc gia đi đầu về công nghệ thông tin trên thế giới như Nhật Bản, Úc, Mỹ, Hàn Quốc, Singapore, Philippines, New Zealand...

Nhóm thứ hai, dù không cấm hay coi hành vi giao dịch tiền điện tử kỹ thuật số là bất hợp pháp nhưng thiếu thiện cảm với loại tiền này. Các nước này sẽ có chính sách giảm thiểu hoạt động giao dịch tiền điện tử kỹ thuật số, tiêu biểu như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và các nước thuộc khu vực Nam Á, Trung Đông.

Nhóm cuối cùng là nhóm cấm triệt để, trong đó có Việt Nam. Tiền điện tử kỹ thuật số không được coi là một loại tiền tệ và lý do cấm hầu hết đều nhằm bảo hộ đồng tiền quốc gia.

>> Đọc thêm bài hay: https://traderviet.org/t/30355/

Hợp tác quốc tế để quản lý, giám sát giao dịch

* Vậy biện pháp quản lý tiền điện tử kỹ thuật số mà các nước hiện áp dụng là gì?

- Một số nước đã thành lập các cơ quan chuyên trách để quản lý tiền điện tử trong bộ máy hành chính quốc gia để có thể quản lý, thường xuyên cập nhật và đưa ra thông báo, cảnh báo liên quan tới rủi ro do loại tiền này đem lại.

Ví dụ, Trung Quốc đã thành lập ủy ban chuyên gia kỹ thuật an ninh tài chính Internet quốc gia chuyên kiểm soát và quản lý các hoạt động tài chính công nghệ.

Tại Mỹ, Cục Phòng chống tội phạm tài chính Mỹ lập những quy định, hướng dẫn pháp lý cho đồng tiền điện tử kỹ thuật số, đồng thời kết hợp cùng với sở thuế vụ thực hiện quản lý các giao dịch tiền điện tử...

Về biện pháp xây dựng các quy định pháp lý đối với tiền điện tử kỹ thuật số, tại hầu hết các quốc gia có quan điểm chấp nhận tiền điện tử kỹ thuật số hoặc là có quan điểm điều chỉnh hiện nay đã, đang thiết lập khuôn khổ pháp lý riêng cho tiền điện tử và các hoạt động liên quan. Ngoài ra, một số quốc gia đã sử dụng chính sách thuế đối với các hoạt động giao dịch tiền điện tử.



Chẳng hạn, Trung Quốc sử dụng biện pháp giảm khấu trừ thuế và thắt chặt các chính sách liên quan tới tiêu thụ điện, quyền sử dụng đất, thu thuế bảo vệ môi trường nhằm tăng chi phí hoạt động đào Bitcoin, gây sức ép buộc các hoạt động đào Bitcoin phải chuyển ra khỏi lãnh thổ.

Nhật Bản thì đánh thuế vào các hoạt động liên quan tới tiền điện tử kỹ thuật số từ năm 2014, bao gồm thuế chuyển nhượng vốn, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế cư trú và thuế tiêu dùng.

Tại Đức, các sàn giao dịch có thể được hưởng ưu đãi thuế đối với hoạt động kinh doanh tiền điện tử kỹ thuật số và khai thác công nghệ chuỗi, khối.

* Tại Việt Nam, để quản lý, giám sát hiệu quả tiền điện tử kỹ thuật số và hạn chế tác động tiêu cực, cũng như ngăn chặn việc rửa tiền qua kênh này, theo bà, cần giải pháp nào?

- Thời gian tới, Việt Nam cần chú trọng tới đẩy nhanh quá trình nghiên cứu, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý quản lý tiền điện tử kỹ thuật số. Tận dụng thế mạnh của công nghệ đằng sau loại tiền này, thay vì tập trung nhiều vào việc thắt chặt.



Theo đó, cần có các chính sách nâng cao cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, cũng như tổ chức đào tạo, nâng cao năng lực đội ngũ chuyên gia tài chính, chuyên gia mã hóa, bảo mật và nâng cao nhận thức của người dân về bản chất của Bitcoin cũng như các loại tiền điện tử khác. Đẩy mạnh công tác truyền thông để người dân, doanh nghiệp thận trọng khi được mời chào tham gia các hoạt động liên quan đến tiền điện tử kỹ thuật số, tiền ảo...

Ngoài ra, đẩy mạnh hợp tác quốc tế để tăng cường các biện pháp quản lý, giám sát đối với các giao dịch liên quan tới tiền điện tử kỹ thuật số xuyên biên giới.