Học phân tích thị trường từ Stockcharts (Bài 586): Kỹ thuật Stochastic "trùm cuối" (phần i)

Tóm tắt bài trước:

• Bốn trong số năm đường cấu tạo nên Mây Ichimoku được tính toán dựa trên mức trung bình của giá Cao nhất và Thấp nhất trong một khoảng thời gian nhất định. Ví dụ, đường đầu tiên đơn giản chỉ là mức trung bình của đỉnh cao nhất và đáy thấp nhất trong 9 ngày. Ngày xưa, khi máy tính chưa phổ biến, việc tính nhẩm mức trung bình đỉnh-đáy này bằng tay sẽ dễ thở hơn rất nhiều so với việc tính đường trung bình động (MA) 9 ngày. Cụ thể, hệ thống Ichimoku Cloud được cấu thành từ 5 đường cơ bản như sau:
  1. Đường Chuyển Đổi (Conversion Line - Tenkan-sen). Công thức: (Mức Cao nhất 9 chu kỳ + Mức Thấp nhất 9 chu kỳ) / 2. Thông số mặc định của Đường Chuyển Đổi là 9 chu kỳ và anh em hoàn toàn có thể tùy chỉnh. Trên khung thời gian Ngày (Daily), đường này chính là mức chia đôi của dải đỉnh-đáy trong 9 ngày, tương đương với khoảng gần 2 tuần giao dịch.
  2. Đường Cơ Sở (Base Line - Kijun-sen). Công thức: (Mức Cao nhất 26 chu kỳ + Mức Thấp nhất 26 chu kỳ) / 2. Thông số mặc định của Đường Cơ Sở là 26 chu kỳ (có thể thay đổi). Trên chart Daily, đường này thể hiện mức trung bình của dải đỉnh-đáy trong 26 ngày qua, xấp xỉ khoảng 1 tháng giao dịch.
  3. Đường Span Dẫn Trước A (Leading Span A - Senkou Span A). Công thức: (Đường Chuyển Đổi + Đường Cơ Sở) / 2. Đây là trung điểm giữa Đường Chuyển Đổi và Đường Cơ Sở. Leading Span A sẽ đóng vai trò là một trong hai đường viền cấu tạo nên Đám Mây. Sở dĩ nó được gọi là "Dẫn trước" (Leading) vì nó được vẽ dịch chuyển về phía tương lai 26 chu kỳ, tạo thành đường viền mây phản ứng nhanh hơn.
  4. Đường Span Dẫn Trước B (Leading Span B - Senkou Span B). Công thức: (Mức Cao nhất 52 chu kỳ + Mức Thấp nhất 52 chu kỳ) / 2. Trên khung Daily, đường này chính là trung điểm của dải đỉnh-đáy trong 52 ngày, tức là chưa tới 3 tháng giao dịch. Thông số mặc định của đường này là 52 nhưng vẫn có thể tinh chỉnh theo hệ thống riêng. Giá trị này cũng được vẽ dịch về phía trước 26 chu kỳ, đóng vai trò là đường viền mây phản ứng chậm hơn.
  5. Đường Trễ (Lagging Span - Chikou Span). Công thức: Mức giá Đóng cửa (Close) vẽ lùi về quá khứ 26 ngày. Đúng như tên gọi, Đường Trễ đơn thuần là đường line của giá đóng cửa nhưng được kéo lùi lại phía sau 26 phiên. Thông số mặc định đương nhiên là 26 và có thể tùy chỉnh.
• Như đã đề cập ở trên, các "đám mây" mà anh em thấy trên biểu đồ được tạo ra nhờ sự giao cắt giữa đường nhanh (Leading Span A) và đường chậm (Leading Span B). Khoảng không gian nằm giữa hai đường này sẽ được đổ màu riêng biệt để định vị xu hướng. Cụ thể:
  • Nếu đường nhanh Leading Span A nằm trên, đó là tín hiệu giá đang trong phe Bò (bullish) và đám mây sẽ được tô màu xanh.
  • Ngược lại, nếu đường chậm Leading Span B nằm trên, đó là tín hiệu phe Gấu đang kiểm soát (bearish) và đám mây sẽ được tô màu đỏ.
• Năm thành phần cốt lõi của hệ thống Ichimoku Cloud hoạt động khá giống với các đường trung bình động (Moving Average). Anh em phân tích kỹ thuật (chartist) có thể quan sát mối tương quan giữa giá và từng đường, cũng như sự giao cắt giữa các đường này với nhau, để từ đó định hình xu hướng và săn tìm các tín hiệu vào lệnh.
• Đường Chuyển đổi (Conversion Line / Tenkan-sen – màu xanh) là đường nhanh nhất và nhạy cảm nhất, anh em có thể thấy nó bám sát hành động giá ( price action) như hình với bóng. Đường Cơ sở (Base Line / Kijun-sen – màu đỏ) tuy đi chậm hơn đường Chuyển đổi một chút nhưng nhìn chung vẫn bám giá cực kỳ tốt. Mối quan hệ giữa hai đường này rất giống với cách tương tác giữa đường MA 9 ngày và MA 26 ngày vậy. Đường 9 ngày nhạy bén hơn và ôm sát đường giá, còn đường 26 ngày chậm chạp hơn và có độ trễ nhất định. Sự trùng hợp thú vị ở đây là chu kỳ 9 và 26 cũng chính là các thông số mặc định để tính toán chỉ báo MACD quen thuộc của chúng ta.
• Đám mây (Kumo) được xem là "đặc sản" nổi bật nhất của hệ thống Ichimoku và thường được dân trading dùng để nhận diện xu hướng tổng quan. Mây Kumo được tạo thành từ 2 đường: Leading Span A (Senkou Span A – màu xanh) và Leading Span B (Senkou Span B – màu đỏ). Trong đó, Leading Span A là trung bình cộng của Đường Chuyển đổi (9 kỳ) và Đường Cơ sở (26 kỳ). Chính vì được tính toán dựa trên chu kỳ ngắn 9 và 26, ranh giới mây xanh (Span A) sẽ di chuyển nhanh và bám giá hơn so với ranh giới mây đỏ (Span B) – vốn dĩ là trung bình của mức đỉnh cao nhất và đáy thấp nhất trong 52 kỳ. Chỗ này anh em cứ áp dụng nguyên lý tương tự như với đường MA: chu kỳ càng ngắn thì độ nhạy càng cao và phản ứng càng nhanh so với chu kỳ dài.
• Có hai phương pháp chính để định vị xu hướng tổng thể bằng mây Kumo: một là quan sát hành vi của giá so với mây, hai là nhìn vào mối quan hệ giao cắt giữa chính 2 đường cấu tạo nên đám mây đó. Thứ nhất, quy tắc cơ bản: xu hướng là Tăng (Uptrend) khi giá nằm trên mây, Giảm (Downtrend) khi giá nằm dưới mây, và Đi ngang (Sideways) khi giá đang kẹt bên trong mây. Đây là một tín hiệu cực kỳ trực quan và dễ bắt bài ngay lập tức trên chart. Thứ hai, một xu hướng tăng sẽ được củng cố sức mạnh khi Leading Span A (đường mây xanh) cắt lên trên Leading Span B (đường mây đỏ). Sự giao cắt này tạo ra một "đám mây xanh". Ngược lại, xu hướng giảm sẽ càng thêm trầm trọng khi Leading Span A cắt xuống dưới Leading Span B, tạo thành một "đám mây đỏ". Đặc biệt, vì toàn bộ đám mây được dịch chuyển (shift) về phía trước 26 phiên, nó cung cấp cho anh em chúng ta một cái nhìn "thấu thị" về các vùng hỗ trợ hoặc kháng cự trong tương lai.
• Việc quan sát xem giá đang nằm trên, dưới hay chui vào trong mây, cũng như màu sắc của đám mây là xanh hay đỏ, sẽ giúp trader định hình được xu hướng hiện tại. Tuy nhiên không dừng lại ở đó, công cụ này còn cung cấp cho chúng ta những tín hiệu giao dịch trong ngắn hạn cực kỳ nhạy bén.
• Để tìm kiếm các tín hiệu nhanh và xuất hiện thường xuyên hơn, chúng ta sẽ quan tâm đến bộ ba: Giá, đường Conversion (đường Tenkan) và đường Base (đường Kijun). Anh em cần nhớ kỹ một nguyên tắc cốt lõi: Các tín hiệu mua sẽ có độ tin cậy cao nhất khi giá nằm trên mây và mây đang là màu xanh. Ngược lại, các tín hiệu bán sẽ được củng cố sức mạnh khi giá nằm dưới mây và mây đổi màu đỏ.
• Nói một cách dễ hiểu, chúng ta chỉ nên ưu tiên đánh lên khi xu hướng lớn đang là uptrend (giá nằm trên mây xanh), và ưu tiên đánh xuống khi xu hướng lớn đang là downtrend (giá nằm dưới mây đỏ). Đây chính là tinh hoa của triết lý "giao dịch thuận theo xu hướng chính". Bất kỳ tín hiệu nào đi ngược lại xu hướng lớn đều được xem là yếu, ví dụ như anh em bắt được một tín hiệu mua ngắn hạn nhưng thị trường đang trong downtrend dài hạn, hoặc có tín hiệu bán ngắn hạn giữa một uptrend dài hạn.
• Khi thị trường đang trong xu hướng tăng, một tín hiệu mua sẽ được kích hoạt nếu đường Conversion cắt lên trên đường Base. Tương tự, nếu thị trường đang trong xu hướng giảm, việc đường Conversion cắt xuống dưới đường Base sẽ cho chúng ta một tín hiệu bán.
• Trong một cấu trúc uptrend, tín hiệu bullish (tăng giá) sẽ được kích hoạt khi giá cắt lên trên đường Base Line. Ngược lại, nếu thị trường đang trong downtrend, việc giá cắt xuống dưới đường Base Line sẽ là một tín hiệu bearish (giảm giá) báo hiệu đà giảm tiếp diễn.

Rất nhiều kỹ thuật giao dịch với chỉ báo Stochastic (Bộ Dao động ngẫu nhiên) mang lại những khoản lỗ triền miên theo thời gian. Đặc biệt, việc đánh theo các tín hiệu quá mua (overbought) / quá bán (oversold) thường làm giảm hiệu suất tổng thể của tài khoản, vì anh em sẽ vô tình bỏ lỡ mất những con sóng xu hướng dài. "Kỹ thuật Stochastic Trùm Cuối" (The Last Stochastic Technique) được sinh ra để khắc phục điểm yếu chí mạng này.

Tín hiệu từ Stochastic

Một nghiên cứu được công bố trong cuốn “The Encyclopedia of Technical Market Indicators” (Bách khoa toàn thư về các chỉ báo kỹ thuật thị trường) đã chỉ ra rằng: Fast Stochastic (Stochastic Nhanh) chu kỳ 39 mang lại một số tín hiệu cực kỳ chất lượng. Một tín hiệu Mua (Buy) được kích hoạt khi đường %K cắt lên trên mức 50, ĐỒNG THỜI giá đóng cửa (close) phải cao hơn mức giá đóng cửa cao nhất của tuần trước đó. Ngược lại, tín hiệu Bán (Sell) sẽ xuất hiện khi %K cắt xuống dưới mức 50 và giá đóng cửa nằm dưới mức giá đóng cửa thấp nhất của tuần trước.

Việc cài đặt một chu kỳ dài hơn và không làm mượt (smoothing) dữ liệu bằng đường trung bình động 3 chu kỳ sẽ giúp anh em sử dụng Stochastic ở dạng nguyên thủy và tinh khiết nhất của nó (Fast Stochastic). Tuy nhiên, vì không được làm mượt nên phiên bản này có thể tạo ra khá nhiều tín hiệu nhiễu/quét hai chiều (whipsaws). Do đó, một mẹo hữu ích là anh em nên làm mượt đường %K bằng một đường SMA 3 chu kỳ, hay nói cách khác là chuyển sang dùng Slow Stochastic (Stochastic Chậm).

Quan sát biểu đồ D1 của mã MSFT dưới đây, anh em sẽ thấy Slow Stochastic (39,1) cắt lên trên mốc 50 vào ngày 14 tháng 6, xác nhận một tín hiệu bullish (tăng giá).


Với những anh em có góc nhìn dài hạn (long-term), chúng ta có thể chuyển sang dùng biểu đồ tuần (Weekly). Nhìn vào đồ thị 3 năm của mã Microsoft bên dưới, đường Slow Stochastic (39,1) đã duy trì trên mốc 50 trong suốt hơn 2 năm liền và không hề gãy xuống dưới 50 cho đến tận cuối tháng 2 năm 2000.