Học phân tích thị trường từ Stockcharts (Bài 604): Chiến lược với MACD Chu kỳ 6 tháng (phần i)

Tóm tắt bài trước:

• Larry Connors chính là cha đẻ của chiến lược RSI 2 chu kỳ, một hệ thống giao dịch "hồi quy về mức trung bình" (mean-reversion) khá đơn giản, được thiết kế để tìm điểm Mua hoặc Bán sau một giai đoạn giá điều chỉnh. Theo đó, anh em trader nên rình các cơ hội Mua khi chỉ báo RSI 2 cắm đầu xuống dưới mốc 10 – vùng được xem là quá bán cực độ (deeply oversold). Ngược lại, cơ hội Bán khống (Short-selling) sẽ xuất hiện khi RSI 2 vượt lên trên ngưỡng 90. Lưu ý, đây là một hệ thống đánh ngắn hạn khá "gắt", mục đích chính là để nương theo một xu hướng đang có sẵn, chứ không phải dùng để dò đúng đỉnh hay bắt đúng đáy dài hạn.
• Chiến lược giao dịch (4 Bước Cốt Lõi). Hệ thống này được vận hành qua bốn bước:
  • Bước 1: Xác định xu hướng chính bằng đường trung bình động dài hạn; ở đây, Connors khuyến nghị dùng đường SMA 200 ngày. Xu hướng dài hạn được xác nhận là Tăng (Uptrend) khi giá nằm trên đường SMA 200, và là Giảm (Downtrend) khi giá nằm dưới đường SMA 200. Quy tắc rất rõ ràng: Chỉ canh cơ hội Mua khi giá ở trên SMA 200, và canh cơ hội Bán khống khi giá rớt xuống dưới SMA 200.
  • Bước 2: Chọn một mốc RSI để xác định điểm Mua hoặc Bán trong xu hướng lớn đó. Connors đã test (thử nghiệm) các mức RSI từ 0 đến 10 cho lệnh Mua, và từ 90 đến 100 cho lệnh Bán (lưu ý là lấy theo giá đóng cửa). Kết quả cho thấy lợi nhuận thu về sẽ cao hơn nếu anh em Mua khi RSI nhúng xuống dưới mức 5 thay vì mức 10. Nói nôm na là, RSI càng lặn sâu, biên lợi nhuận cho các lệnh Long (Mua) sau đó càng lớn. Đối với các vị thế Bán khống cũng vậy, lợi nhuận sẽ dày hơn nếu anh em Sell khi RSI bứt lên trên 95 so với mức 90. Tức là, tài sản bị mua quá mức (overbought) trong ngắn hạn càng gắt thì cú "ăn dầy" ở lệnh Short sau đó càng khủng.
  • Bước 3: Bóp cò vào lệnh (Mua hoặc Bán khống) và chọn thời điểm kích hoạt. Anh em theo dõi sát thị trường có thể thiết lập vị thế ngay trước lúc đóng cửa phiên, hoặc đợi đến mức giá mở cửa của phiên tiếp theo. Cách nào cũng có ưu và nhược điểm riêng. Connors thiên về phương án vào lệnh "trước giờ đóng cửa". Tuy nhiên, mua lúc này đồng nghĩa với việc anh em phải phó mặc số phận cho phiên mở cửa hôm sau, rất dễ dính Gap (khoảng trống giá). Hiển nhiên, cái Gap này có thể đẩy lợi nhuận của anh em lên mây, hoặc cũng có thể ngay lập tức làm âm tài khoản nếu giá đi ngược hướng. Ngược lại, kiên nhẫn chờ đến phiên mở cửa sẽ giúp anh em linh hoạt hơn và đôi khi có được một mức giá vào (entry) đẹp hơn.
  • Bước 4: Thiết lập điểm thoát lệnh (Exit). Trong ví dụ áp dụng trên chỉ số S&P 500, Connors khuyên anh em nên chốt lời lệnh Mua khi giá bứt lên trên đường SMA 5 ngày, và thoát lệnh Bán khống khi giá rớt xuống dưới SMA 5 ngày. Rõ ràng, đây là một chiến lược đánh "đánh nhanh rút gọn", yêu cầu anh em phải chốt sổ chớp nhoáng. Anh em phân tích kỹ thuật cũng nên cân nhắc cài thêm Trailing Stop (dừng lỗ thả nổi) hoặc dùng chỉ báo Parabolic SAR. Đôi lúc thị trường vào trend cực mạnh, Trailing Stop sẽ giúp anh em gồng lãi trọn vẹn chừng nào con sóng đó vẫn còn tiếp diễn.
• Vậy còn Stoploss (Điểm cắt lỗ) thì đặt ở đâu? Connors khuyên là không dùng stoploss. Vâng, anh em không đọc nhầm đâu! Trong các bài test định lượng với hàng trăm nghìn giao dịch, Connors phát hiện ra rằng việc đặt lệnh cắt lỗ thực tế lại làm "tổn hại" đến hiệu suất giao dịch khi áp dụng cho cổ phiếu và các chỉ số chứng khoán. Mặc dù bản chất của thị trường về dài hạn là luôn có xu hướng tăng (upward drift), nhưng việc đánh không có stoploss có thể dẫn đến những khoản lỗ khổng lồ và sụt giảm tài khoản (drawdown) cực kỳ nặng nề. Đây là một nước đi đầy rủi ro, nhưng suy cho cùng, trading vốn dĩ đã là một trò chơi mạo hiểm. Quyết định chơi thế nào là nằm ở chính anh em.
• Như bao hệ thống giao dịch khác, chúng ta bắt buộc phải nghiên cứu lại các tín hiệu trong quá khứ để tìm cách tối ưu hóa kết quả. Mấu chốt ở đây là phải tránh việc "tối ưu hóa quá mức" (curve fitting - cố gò ép thông số cho khớp với dữ liệu quá khứ), vì điều này sẽ làm giảm đáng kể xác suất thắng trong thực chiến sau này. Như đã phân tích ở trên, chiến lược RSI(2) đôi khi hay cho tín hiệu sớm, do đà giá hiện tại thường vẫn bị vọt lố qua sau khi tín hiệu xuất hiện. Giá hoàn toàn có thể tiếp tục kéo lên sau khi RSI(2) vượt mốc 95, hoặc tiếp tục rơi sâu hơn sau khi RSI(2) lao xuống dưới 5. Để khắc phục nhược điểm này, anh em phân tích kỹ thuật nên tìm kiếm thêm các manh mối xác nhận giá đã thực sự đảo chiều sau khi RSI(2) chạm đến các vùng cực đại này. Đó có thể là các mẫu hình nến Nhật, mô hình giá trong ngày, các chỉ báo động lượng khác, hoặc thậm chí là tinh chỉnh lại chính thông số của đường RSI(2).
• RSI(2) vọt lên trên 95 đơn giản vì giá đang tăng. Và việc nhảy vào Bán khống (Short) khi giá đang bốc đầu thực sự là một nước đi nguy hiểm. Để lọc bớt nhiễu, anh em có thể đợi đến khi RSI(2) quay đầu cắt ngược xuống dưới đường trung tâm (mốc 50) rồi mới hành động. Tương tự, khi giá nằm trên SMA 200 ngày và RSI(2) nhúng xuống dưới 5, chúng ta có thể lọc tín hiệu mua bằng cách chờ RSI(2) vòng lên vượt mốc 50. Điều này đóng vai trò như một lời xác nhận rằng giá đã thực sự có một pha bẻ lái trong ngắn hạn.

Chiến lược Six-Month Cycle MACD (MACD Chu kỳ 6 tháng)

Sy Harding đã giới thiệu chiến lược giao dịch MACD theo mùa trong cuốn sách xuất bản năm 1999 của ông, mang tên "Riding the Bear". Chiến lược này là sự kết hợp giữa chu kỳ mùa vụ 6 tháng lấy từ cuốn Stock Trader's Almanac (Niên giám của nhà giao dịch chứng khoán) và xung lượng (momentum) sử dụng chỉ báo MACD do Gerald Appel phát triển. Về cơ bản, MACD đóng vai trò xác nhận hoặc kích hoạt các tín hiệu Mua (Bullish) và Bán (Bearish) dựa trên bộ quy tắc của chu kỳ 6 tháng. Theo số liệu từ Stock Trader's Almanac, việc ốp thêm MACD vào đã giúp tăng biên độ lợi nhuận của hệ thống giao dịch theo mùa này lên đáng kể, đồng thời giảm thiểu rủi ro xuống mức thấp nhất.

Chu kỳ 6 tháng

Được khám phá bởi Yale Hirsch, cha đẻ của cuốn Stock Trader's Almanac, chu kỳ 6 tháng chỉ ra rằng thị trường thường có một pha tăng giá (bullish) kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, và một pha giảm giá (bearish) rơi vào từ tháng 5 đến tháng 10. Đây cũng chính là nguồn gốc của câu châm ngôn kinh điển trong giới trading: “Sell in May and go away” (Bán vào tháng 5 và đi chơi). Mặc dù tính chu kỳ này chắc chắn không phải là "chén thánh", nhưng các thống kê từ cuốn Almanac cho thấy thị trường chứng khoán thường bứt phá lợi nhuận vượt trội trong giai đoạn 6 tháng tăng giá và giao dịch khá ảm đạm trong 6 tháng đi xuống. Trong hơn 50 năm qua, mức tăng trung bình của chỉ số Dow Jones trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 10 chỉ vỏn vẹn chưa tới 1%. Trái lại, từ tháng 11 đến tháng 4, mức tăng trung bình vọt lên tới hơn 7%. Biểu đồ bên dưới minh họa chỉ số S&P 500 đi kèm với chu kỳ 6 tháng trong khoảng thời gian 10 năm. Các mũi tên màu đỏ đánh dấu thời điểm đầu tháng 5 (bắt đầu chu kỳ giảm), và mũi tên màu xanh đánh dấu đầu tháng 11 (bắt đầu chu kỳ tăng).

Chiến lược giao dịch

Sy Harding đã thực hiện vài tinh chỉnh nhỏ với chu kỳ 6 tháng này và đưa thêm MACD vào làm công cụ định thời điểm (timing) ra vào lệnh. Thứ nhất, Harding đẩy chu kỳ tăng giá bắt đầu sớm hơn 2 tuần, tức là vào ngày 16 tháng 10. Việc nổ súng sớm một chút khá hợp lý vì lịch sử S&P 500 đã ghi nhận rất nhiều vùng đáy được tạo lập trong tháng 10. Thứ hai, ông dời ngày bắt đầu chu kỳ giảm giá lùi lại gần 3 tuần, tức là vào ngày 20 tháng 4. Thứ ba, Harding dùng MACD để canh các tín hiệu vào lệnh quanh các mốc thời gian này (16/10 và 20/4). Anh em có thể dời ngày giao dịch sang phiên tiếp theo nếu mốc 20/4 hoặc 16/10 xui xẻo rơi đúng vào cuối tuần.

Có nhiều cách để kích hoạt một setup vào lệnh. Tín hiệu Mua (Buy) được kích hoạt khi chu kỳ tăng giá bắt đầu VÀ MACD cũng đang báo tín hiệu mua, HOẶC khi MACD chuyển sang báo mua sau khi chu kỳ tăng đã chính thức khởi động. Ngược lại, tín hiệu Bán (Sell) được kích hoạt khi chu kỳ giảm giá bắt đầu VÀ MACD đang báo bán, HOẶC khi MACD đảo sang pha bán sau khi chu kỳ giảm đã bắt đầu. MACD báo tín hiệu mua (bullish) khi nó cắt lên trên đường tín hiệu (signal line) hoặc vượt lên vùng dương (trên mốc 0) - tùy điều kiện nào đến trước. MACD chuyển sang báo bán (bearish) khi nó cắm đầu cắt xuống dưới đường tín hiệu hoặc chìm vào vùng âm.


Biểu đồ trên minh họa S&P 500 kết hợp MACD từ tháng 3/2011 đến tháng 2/2012, ôm trọn 2 chu kỳ. Chu kỳ giảm giá bắt đầu vào ngày 20/4 và lúc này MACD đã cho sẵn tín hiệu bán rồi (nằm dưới đường tín hiệu). Chu kỳ tăng giá bắt đầu vào 16/10 và MACD cũng đã an tọa ở trạng thái mua (nằm trên đường tín hiệu và ở vùng dương).

Tóm tắt quy tắc lệnh Mua (Long/Buy):

1. Mua vào ngày 16/10 nếu MACD đang cho tín hiệu mua.
2. Nếu đến 16/10 mà MACD vẫn chưa báo mua, hãy kiên nhẫn đợi đến khi có tín hiệu MACD xác nhận vọt lên mới vào lệnh.

Tóm tắt quy tắc lệnh Bán (Short/Sell):

1. Bán vào ngày 20/4 nếu MACD đang cho tín hiệu bán.
2. Nếu ngày 20/4 mà MACD chưa báo bán, hãy phục kích đợi đến khi có tín hiệu MACD cắt xuống thực sự.