- 11,568
- 36,987
- Thread cover
- data/assets/threadprofilecover/TungAnh-2024-04-16T163601-1774627645.545-1774627645.png
- Chủ đề liên quan
- 72537,97379,
Những ngày gần đây, khi đọc các bài báo về sự sụp đổ của "đế chế" lừa đảo do TikToker "Mr. Pip" (Phó Đức Nam) cầm đầu, chiếm đoạt tới hơn 1.300 tỷ đồng thông qua 738 vụ lừa đảo cá biệt, tôi lại rùng mình nhớ về chính mình.
Cá nhân tôi, và rất nhiều bạn bè khác, không phải quá tham, không phải quá ngu, vẫn bị thao túng để tham gia những cuộc chơi đầy rủi ro như này. Vì sao?
Câu trả lời không nằm ở chỉ số IQ. Lời giải nằm ở chỗ những tay chơi tinh vi trên thị trường đã "hack" hệ thống nhận thức của chúng ta một cách có hệ thống. Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về cách lý trí của nhà đầu tư bị đánh gục, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới.
Bắt đầu với hiệu ứng mồi nhử (dopamine triggering): Ban đầu, các nền tảng này cho phép nhà đầu tư nạp một số tiền nhỏ, đánh thắng và rút tiền thật về tài khoản ngân hàng một cách trơn tru. Khoảnh khắc tiền "ting ting" về điện thoại kích hoạt não bộ tiết ra lượng lớn dopamine - phần thưởng gây sung sướng và hạnh phúc, xóa bỏ hoàn toàn rào cản phòng vệ cuối cùng và gieo rắc sự hưng phấn tột độ. Tôi được mời đi uống bia hàng chục lần để ăn mừng những “chiến thắng” này.
Áp lực của thiên kiến quyền lực (authority bias): Khi chúng ta đã đưa chân, “sàn” sẽ phân công các cá nhân tự xưng là "chuyên gia" để tư vấn chiến lược 1 kèm 1. Đứng trước những người ăn nói lưu loát kèm theo một loạt những thuật ngữ phức tạp về chuyên môn. nhà đầu tư gà con tự động gán độ tin cậy tuyệt đối cho quyền uy dỏm này, bắt đầu giao nộp quyền kiểm soát tài sản của mình. Tôi còn nhớ mình đã vui như thế nào khi nghe một tư vấn viên của mã tiền số mà tôi đang quan tâm nói rằng: anh hên thiệt, hồi đó tụi em không được mua giá tốt như anh, đúng là thiên thời địa lợi nhân hòa.
Sự leo thang cam kết (escalation of commitment): Khi tài khoản bị đánh "cháy" (thua lỗ), vì sợ hãi mất mát số tiền đã nạp (chi phí chìm), chúng ta tiếp tục nghe lời chuyên gia nạp thêm tiền để "gồng lỗ", dẫn đến việc mất trắng toàn bộ tài sản. Sự thúc ép, nỗi sợ “nhục” vì đầu tư thua so với những người khác, cộng với đủ mọi tiếng ồn của thị trường đã làm tắt ngấm năng lực tự phản biện. Nhiều người lặng lẽ giấu gia đình đi vay mượn để tiếp tục “đầu tư trung bình giá”.
Bằng chứng xã hội (social proof): Niềm tin mù quáng này còn được củng cố khi dòng tiền của nền tảng của Mr. Pip đi qua một cổng thanh toán danh tiếng tại Việt Nam là Ngân Lượng (do Shark Bình làm chủ tịch). Não bộ nạn nhân tự động lập luận lười biếng: Nếu một nền tảng thanh toán hợp pháp chấp nhận giao dịch, thì sàn này không thể là lừa đảo.
traderviet.tv
Vũ khí hóa "hiệu ứng hào quang" (halo effect): Ở Việt Nam, chúng ta thấy F0 đổ tiền vào dự án tiền số AntEx chỉ vì có sự hiện diện của Shark Bình, bất chấp việc không hiểu dự án. Tôi không mê ông này, nhưng có một chị bạn là tiến sĩ hẳn hoi, quen biết cũng lâu, được mời làm CEO cho một công ty tiền số. Tôi nghĩ, bà này dân chuyên mà, bạn của mình mà, nên theo thôi. Tôi cũng cẩn thận tham gia mấy buổi họp online để ông sáng lập trình bày, nói gì đó vô cùng phức tạp. Và theo lý thuyết tâm lý học đã được giải Nobel năm 2002 của Daniel Kahneman, con người thì thường… lười, đối diện với cái gì đó quá khó, thì chọn đường tắt: tin ai đó sẽ quyết định thay mình.
Trên thế giới, chiến thuật này được nâng cấp với các siêu sao (megastars). Ngôi sao Kim Kardashian và võ sĩ Floyd Mayweather đã từng dùng sức ảnh hưởng của mình để quảng bá dự án EthereumMax (EMAX). Hàng trăm ngàn người hâm mộ đã đổ tiền vào EMAX, đẩy giá lên đỉnh rồi sụp đổ hoàn toàn (hiệu ứng pump and dump).
Tương tự, YouTuber Logan Paul cũng lợi dụng lòng trung thành của fan để huy động vốn cho dự án CryptoZoo, khiến nhà đầu tư thiệt hại nặng nề. Điểm chung là nhà đầu tư đều giao phó toàn bộ trách nhiệm thẩm định rủi ro (due diligence) cho danh tiếng của người nổi tiếng.
Dù tâm lý là hệ quy chiếu chung, nhưng văn hóa và pháp lý lại định hình hệ quả theo hướng khác biệt. Văn hóa "buồng vang": Khác với sự đề cao chủ nghĩa cá nhân ở phương Tây, văn hóa Việt Nam mang tính tập thể cao (collectivism). Chúng ta ra quyết định dựa trên việc "bạn bè tôi cũng đang chơi". Các hội nhóm Telegram, Zalo đóng vai trò như chất xúc tác siêu dẫn, khiến sự hoảng loạn lây lan nhanh hơn và mang tính quần chúng đậm nét hơn.
traderviet.tv
Áp dụng bộ lọc "3 Không". Tuyệt đối tránh xa các dự án có cam kết lợi nhuận cố định cao phi lý, đề xuất tư vấn "1 kèm 1" (thủ thuật cô lập thông tin), và sử dụng giấy phép mập mờ từ nước ngoài.
Ngắt mạch 72 giờ: Khi bị thúc ép mua ngay lập tức (não tiết dopamine do FOMO), hãy cắt liên lạc với môi giới, đóng ứng dụng và đợi đúng 72 giờ để hệ thần kinh nguội lại trước khi xuống tiền.
Cách ly khỏi "phòng vọng âm": Khi nền tảng xảy ra sự cố không rút được tiền, việc đầu tiên là thoát khỏi các hội nhóm Zalo/Telegram. Đám đông hoảng loạn không tạo ra giải pháp, họ chỉ tạo ra thuyết âm mưu và rên rỉ. Đặc biệt cảnh giác với các đường link mạo danh "hỗ trợ rút tiền khẩn cấp" để tránh bị cài mã độc chiếm đoạt tài sản.
Nhìn lại, thị trường tài chính là một cỗ máy khổng lồ phản chiếu các trạng thái cảm xúc của con người. Việc bạn hiểu và kiểm soát được những xung động nguyên thủy sâu thẳm trong hệ thần kinh của chính mình mới là khiên chắn vĩnh cửu nhất.
Cá nhân tôi, và rất nhiều bạn bè khác, không phải quá tham, không phải quá ngu, vẫn bị thao túng để tham gia những cuộc chơi đầy rủi ro như này. Vì sao?
Câu trả lời không nằm ở chỉ số IQ. Lời giải nằm ở chỗ những tay chơi tinh vi trên thị trường đã "hack" hệ thống nhận thức của chúng ta một cách có hệ thống. Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về cách lý trí của nhà đầu tư bị đánh gục, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới.
Phễu thao túng tâm lý: cú lừa dopamine
Nhóm của Mr. Pip, hay những nhà phát hành tiền số khác, không yêu cầu nạn nhân ném toàn bộ tài sản vào ngay từ ngày đầu. Họ thiết kế một phễu thao túng dựa trên tài chính hành vi một cách bài bản lớp lang.Bắt đầu với hiệu ứng mồi nhử (dopamine triggering): Ban đầu, các nền tảng này cho phép nhà đầu tư nạp một số tiền nhỏ, đánh thắng và rút tiền thật về tài khoản ngân hàng một cách trơn tru. Khoảnh khắc tiền "ting ting" về điện thoại kích hoạt não bộ tiết ra lượng lớn dopamine - phần thưởng gây sung sướng và hạnh phúc, xóa bỏ hoàn toàn rào cản phòng vệ cuối cùng và gieo rắc sự hưng phấn tột độ. Tôi được mời đi uống bia hàng chục lần để ăn mừng những “chiến thắng” này.
Áp lực của thiên kiến quyền lực (authority bias): Khi chúng ta đã đưa chân, “sàn” sẽ phân công các cá nhân tự xưng là "chuyên gia" để tư vấn chiến lược 1 kèm 1. Đứng trước những người ăn nói lưu loát kèm theo một loạt những thuật ngữ phức tạp về chuyên môn. nhà đầu tư gà con tự động gán độ tin cậy tuyệt đối cho quyền uy dỏm này, bắt đầu giao nộp quyền kiểm soát tài sản của mình. Tôi còn nhớ mình đã vui như thế nào khi nghe một tư vấn viên của mã tiền số mà tôi đang quan tâm nói rằng: anh hên thiệt, hồi đó tụi em không được mua giá tốt như anh, đúng là thiên thời địa lợi nhân hòa.
Sự leo thang cam kết (escalation of commitment): Khi tài khoản bị đánh "cháy" (thua lỗ), vì sợ hãi mất mát số tiền đã nạp (chi phí chìm), chúng ta tiếp tục nghe lời chuyên gia nạp thêm tiền để "gồng lỗ", dẫn đến việc mất trắng toàn bộ tài sản. Sự thúc ép, nỗi sợ “nhục” vì đầu tư thua so với những người khác, cộng với đủ mọi tiếng ồn của thị trường đã làm tắt ngấm năng lực tự phản biện. Nhiều người lặng lẽ giấu gia đình đi vay mượn để tiếp tục “đầu tư trung bình giá”.
Bằng chứng xã hội (social proof): Niềm tin mù quáng này còn được củng cố khi dòng tiền của nền tảng của Mr. Pip đi qua một cổng thanh toán danh tiếng tại Việt Nam là Ngân Lượng (do Shark Bình làm chủ tịch). Não bộ nạn nhân tự động lập luận lười biếng: Nếu một nền tảng thanh toán hợp pháp chấp nhận giao dịch, thì sàn này không thể là lừa đảo.
"Người nộm" tiếp tay cho lừa đảo có thể bị xử lý hình sự
Chúng ta không cô đơn: sự phi lý trí mang tính toàn cầu
Việc mổ xẻ các thảm họa tài chính tại Việt Nam sẽ không trọn vẹn nếu không đặt lên bàn cân toàn cầu. Bản chất cấu trúc não bộ con người trước cám dỗ đồng tiền là tương đồng.Vũ khí hóa "hiệu ứng hào quang" (halo effect): Ở Việt Nam, chúng ta thấy F0 đổ tiền vào dự án tiền số AntEx chỉ vì có sự hiện diện của Shark Bình, bất chấp việc không hiểu dự án. Tôi không mê ông này, nhưng có một chị bạn là tiến sĩ hẳn hoi, quen biết cũng lâu, được mời làm CEO cho một công ty tiền số. Tôi nghĩ, bà này dân chuyên mà, bạn của mình mà, nên theo thôi. Tôi cũng cẩn thận tham gia mấy buổi họp online để ông sáng lập trình bày, nói gì đó vô cùng phức tạp. Và theo lý thuyết tâm lý học đã được giải Nobel năm 2002 của Daniel Kahneman, con người thì thường… lười, đối diện với cái gì đó quá khó, thì chọn đường tắt: tin ai đó sẽ quyết định thay mình.
Trên thế giới, chiến thuật này được nâng cấp với các siêu sao (megastars). Ngôi sao Kim Kardashian và võ sĩ Floyd Mayweather đã từng dùng sức ảnh hưởng của mình để quảng bá dự án EthereumMax (EMAX). Hàng trăm ngàn người hâm mộ đã đổ tiền vào EMAX, đẩy giá lên đỉnh rồi sụp đổ hoàn toàn (hiệu ứng pump and dump).
Tương tự, YouTuber Logan Paul cũng lợi dụng lòng trung thành của fan để huy động vốn cho dự án CryptoZoo, khiến nhà đầu tư thiệt hại nặng nề. Điểm chung là nhà đầu tư đều giao phó toàn bộ trách nhiệm thẩm định rủi ro (due diligence) cho danh tiếng của người nổi tiếng.
Dù tâm lý là hệ quy chiếu chung, nhưng văn hóa và pháp lý lại định hình hệ quả theo hướng khác biệt. Văn hóa "buồng vang": Khác với sự đề cao chủ nghĩa cá nhân ở phương Tây, văn hóa Việt Nam mang tính tập thể cao (collectivism). Chúng ta ra quyết định dựa trên việc "bạn bè tôi cũng đang chơi". Các hội nhóm Telegram, Zalo đóng vai trò như chất xúc tác siêu dẫn, khiến sự hoảng loạn lây lan nhanh hơn và mang tính quần chúng đậm nét hơn.
Thủ đoạn lừa đảo mới dưới vỏ bọc công ty tài chính
Cẩm nang sinh tồn cho nhà đầu tư
Luật pháp chỉ có thể bảo vệ hệ thống, chứ không thể bảo vệ túi tiền của bạn khỏi chính lòng tham và sự u mê khi bị thao túng của chúng ta. Để sống sót mà không bỏ chạy khỏi cuộc chơi tài chính toàn cầu, tôi tự thiết lập kỷ luật thép cho minh:Áp dụng bộ lọc "3 Không". Tuyệt đối tránh xa các dự án có cam kết lợi nhuận cố định cao phi lý, đề xuất tư vấn "1 kèm 1" (thủ thuật cô lập thông tin), và sử dụng giấy phép mập mờ từ nước ngoài.
Ngắt mạch 72 giờ: Khi bị thúc ép mua ngay lập tức (não tiết dopamine do FOMO), hãy cắt liên lạc với môi giới, đóng ứng dụng và đợi đúng 72 giờ để hệ thần kinh nguội lại trước khi xuống tiền.
Cách ly khỏi "phòng vọng âm": Khi nền tảng xảy ra sự cố không rút được tiền, việc đầu tiên là thoát khỏi các hội nhóm Zalo/Telegram. Đám đông hoảng loạn không tạo ra giải pháp, họ chỉ tạo ra thuyết âm mưu và rên rỉ. Đặc biệt cảnh giác với các đường link mạo danh "hỗ trợ rút tiền khẩn cấp" để tránh bị cài mã độc chiếm đoạt tài sản.
Nhìn lại, thị trường tài chính là một cỗ máy khổng lồ phản chiếu các trạng thái cảm xúc của con người. Việc bạn hiểu và kiểm soát được những xung động nguyên thủy sâu thẳm trong hệ thần kinh của chính mình mới là khiên chắn vĩnh cửu nhất.
Giới thiệu sách Trading hay
Thực Hành Phân tích Fibonacci
Tác giả sách là cựu trader quản lý quỹ kiêm học giả CMT. Sách đoạt giải và được xuất bản bởi Bloomberg Press. Sách khái quát từ cơ bản đến chuyên sâu về FIbonacci Trading
1-1677731353.jpg)
Chỉnh sửa lần cuối:
Bài viết liên quan
